Op het journaal hoor je het bijna dagelijks: de AEX steeg vandaag een half procent of sloot juist lager. Maar wat is die AEX eigenlijk precies, en waarom staat het ene bedrijf er wel in en het andere niet? Een beursindex lijkt een vast gegeven, maar achter de schermen wordt de samenstelling regelmatig tegen het licht gehouden.
In dit artikel lees je hoe een index werkt, wie de regels opstelt en waarom bedrijven soms promoveren of degraderen, net als clubs in een voetbalcompetitie.
Wat een beursindex eigenlijk meet
Een beursindex is een graadmeter die de koersontwikkeling van een groep aandelen samenvat in één getal. In plaats van tientallen koersen afzonderlijk te volgen, zie je in één oogopslag hoe een markt of een deel daarvan het doet. De AEX bestaat uit de 25 grootste en meest verhandelde bedrijven op de beurs van Amsterdam.
Belangrijk om te weten: niet elk bedrijf telt even zwaar mee. De meeste indices, waaronder de AEX, zijn gewogen naar marktwaarde. Een groot bedrijf heeft daardoor meer invloed op de stand van de index dan een kleiner bedrijf. Als een zwaargewicht een slechte dag heeft, voel je dat meteen in het indexcijfer.
Wie bepaalt de samenstelling?
De AEX is eigendom van Euronext, de beursuitbater die onder meer de beurzen van Amsterdam, Parijs en Brussel beheert. Euronext stelt de spelregels op en voert de herzieningen uit, waarbij een onafhankelijke commissie toeziet op de toepassing van die regels. Andere indices hebben hun eigen beheerders: de S&P 500 wordt bijvoorbeeld samengesteld door een commissie van S&P Dow Jones Indices, die naast harde cijfers ook een zekere mate van beoordeling toepast.
Bij de AEX ligt de nadruk vooral op vaste, vooraf bekende criteria. Dat maakt het proces voorspelbaar: analisten kunnen vaak al weken van tevoren inschatten welke bedrijven kans maken op opname of juist op vertrek.
De criteria waarop wordt gelet
Om in een index als de AEX te komen, moet een bedrijf aan een aantal voorwaarden voldoen. De precieze regels staan in het reglement van de indexbeheerder, maar de belangrijkste factoren komen bij de meeste indices terug:
- Een notering aan de betreffende beurs
- Voldoende marktwaarde vergeleken met andere kandidaten
- Genoeg vrij verhandelbare aandelen (de zogeheten free float)
- Een behoorlijke handelsliquiditeit, zodat beleggers makkelijk kunnen kopen en verkopen
Herzieningen en de rol van weging
De samenstelling van de AEX wordt periodiek herzien. Er is een jaarlijkse hoofdherziening in maart en daarnaast kijkt Euronext elk kwartaal opnieuw naar de weging en eventuele wijzigingen. Bij zo’n herziening worden de cijfers van de kandidaten naast elkaar gelegd en wordt bepaald wie erin mag en wie plaats moet maken.
Daarnaast geldt er een maximale weging. Geen enkel bedrijf mag bij een herziening meer dan 15 procent van de AEX uitmaken. Zonder die grens zou een handvol grote bedrijven de hele index domineren. Wil je de actuele samenstelling bekijken of meer lezen over individuele fondsen en andere beurzen, dan vind je op aandelen.net uitgebreide achtergrondinformatie over de AEX en internationale indices.
Waarom bedrijven erin komen of eruit vallen
Een bedrijf valt meestal uit de index omdat het relatief kleiner is geworden. Dat kan door een flinke koersdaling, maar ook doordat andere bedrijven sneller zijn gegroeid. Een overname kan eveneens het einde betekenen: als een bedrijf wordt ingelijfd en van de beurs verdwijnt, ontstaat er tussentijds een vrije plek die door een ander wordt ingenomen.
Omgekeerd kan een snelgroeiend bedrijf uit de AMX, de index van middelgrote fondsen, doorstromen naar de AEX. Ook een grote beursgang kan leiden tot opname, al gelden daar vaak extra voorwaarden zoals een minimale periode van notering. Voor bedrijven is een plek in de hoofdindex prestigieus: het levert zichtbaarheid op en trekt automatisch nieuwe beleggers aan.
Wat dit betekent voor jou als belegger
Veel mensen beleggen tegenwoordig via indexfondsen of trackers die een index nabootsen. Als jij zo’n fonds hebt, verandert jouw portefeuille dus mee met elke herziening. Het fonds verkoopt de aandelen die uit de index verdwijnen en koopt de nieuwkomers. Rond herzieningsdata zie je daardoor soms opvallende handelsvolumes en koersbewegingen bij de betrokken bedrijven.
Het helpt ook om te beseffen dat een index geen neutrale weergave is van de hele economie. De AEX wordt sterk bepaald door een paar grote internationale concerns, waardoor de index soms meer zegt over wereldwijde sectoren dan over de Nederlandse economie zelf.
