Je smeert het dagelijks op je huid, in je haar of rond je ogen: dagcrème, shampoo, mascara, deodorant. Maar wie bepaalt eigenlijk of zo’n product veilig genoeg is om in de winkel te liggen? In de Europese Unie is dat strak geregeld, en wel strenger dan veel mensen denken.
In dit artikel lees je hoe de Europese cosmeticawetgeving in elkaar zit, welke regels er gelden voor veiligheid en dierproeven, en hoe je een etiket leest zodat je weet wat je koopt.
Eén verordening voor de hele EU
De basis is de Cosmeticaverordening (EG) nr. 1223/2009, die sinds juli 2013 volledig van toepassing is. Omdat het een verordening is en geen richtlijn, geldt deze rechtstreeks in alle lidstaten. Een gezichtscrème die in Spanje legaal verkocht wordt, moet dus aan dezelfde eisen voldoen als in Nederland.
De verordening definieert ook wat een cosmetisch product is: een middel dat bedoeld is om in contact te komen met de buitenkant van het lichaam, de tanden of de mondholte, om te reinigen, te parfumeren, het uiterlijk te veranderen, te beschermen of in goede staat te houden. Alles wat een ziekte moet behandelen, valt onder andere regels, zoals die voor geneesmiddelen.
De verantwoordelijke persoon en het veiligheidsrapport
Voor elk cosmetisch product op de Europese markt moet er een verantwoordelijke persoon zijn: een bedrijf of persoon binnen de EU die aansprakelijk is voor de naleving van de regels. Dat is vaak de fabrikant of importeur.
Voordat een product verkocht mag worden, beoordeelt een gekwalificeerde veiligheidsbeoordelaar het in een veiligheidsrapport. Daarin wordt gekeken naar de ingrediënten, de concentraties, de manier van gebruik en de mogelijke blootstelling. Dit rapport maakt deel uit van een productinformatiedossier, dat de verantwoordelijke persoon nog tien jaar na de laatste geleverde batch beschikbaar moet houden voor toezichthouders. Daarnaast wordt elk product aangemeld in een centrale Europese databank, het CPNP, zodat ook antigifcentra snel informatie kunnen opvragen.
Verboden en beperkte stoffen
De verordening bevat een reeks bijlagen met lijsten van stoffen. Zo staat in de ene bijlage een lange lijst van stoffen die helemaal niet in cosmetica mogen, terwijl een andere bijlage stoffen noemt die alleen onder voorwaarden zijn toegestaan, bijvoorbeeld tot een maximale concentratie of alleen in afspoelbare producten. Kleurstoffen, conserveermiddelen en UV-filters mogen alleen gebruikt worden als ze op een goedgekeurde lijst staan.
Deze lijsten worden regelmatig aangepast op basis van nieuw wetenschappelijk onderzoek, onder meer op advies van een onafhankelijk wetenschappelijk comité. Wil je meer achtergrond over ingrediënten en productkeuzes, dan vind je op Cosmeticatop10 uitleg en antwoorden op veelgestelde vragen over cosmetica.
Dierproeven: volledig verboden
Europa was een van de eerste regio’s die dierproeven voor cosmetica aan banden legde. Sinds 2004 mogen afgewerkte cosmetische producten niet meer op dieren getest worden, en sinds 2009 geldt dat ook voor ingrediënten. In 2013 werd het verbod compleet: sindsdien mag je in de EU geen cosmetica meer verkopen waarvan het product of de ingrediënten voor dat doel op dieren zijn getest, ook niet als die test buiten Europa plaatsvond.
Fabrikanten gebruiken daarom alternatieve methoden, zoals tests op gekweekte huidcellen en computermodellen. Een kanttekening is dat stoffen soms ook onder andere wetgeving vallen, zoals de chemicaliënwetgeving REACH, waar in uitzonderlijke gevallen nog dierproeven kunnen worden geëist voor werknemersveiligheid. Daarover wordt in Europa nog steeds discussie gevoerd.
Wat er op het etiket moet staan
Het etiket is jouw belangrijkste informatiebron. De verordening schrijft precies voor welke gegevens verplicht zijn. Een deel daarvan moet in een taal staan die je begrijpt; elke lidstaat bepaalt welke taal dat is.
- Naam en adres van de verantwoordelijke persoon
- Inhoud in gewicht of volume en een batchnummer
- Houdbaarheidsdatum, of een symbool met een open potje en een getal zoals 12M als het product langer dan 30 maanden goed blijft
- Waarschuwingen en voorzorgsmaatregelen bij gebruik
- De ingrediëntenlijst in aflopende volgorde van hoeveelheid, met INCI-namen en de vermelding [nano] bij nanomaterialen
Claims en toezicht
Ook reclameclaims zijn gereguleerd. Een product mag niet beweren dat het iets doet wat niet onderbouwd is, en het mag de suggestie niet wekken dat het een ziekte geneest. Termen als hypoallergeen of dermatologisch getest moeten waar te maken zijn.
In Nederland houdt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit toezicht op de naleving. Producten die een ernstig risico vormen, worden via het Europese waarschuwingssysteem Safety Gate gemeld, zodat andere landen snel kunnen ingrijpen.
Al die regels zorgen ervoor dat je er in Europa redelijk zeker van kunt zijn dat een product in de winkel is beoordeeld op veiligheid. Toch blijft het verstandig om zelf het etiket te lezen, zeker als je een gevoelige huid of een allergie hebt. Met wat basiskennis van de regels weet je beter waar je op moet letten en kun je bewuster kiezen wat je op je huid gebruikt.
